Warsztat „Kryzys wodny jako bariera zrównoważonego rozwoju w Polsce” (27.06.2018)

29 czerwca 2018 | Aktualności

„Kryzys wodny jako bariera zrównoważonego rozwoju w Polsce” to tytuł zorganizowanego przez Global Compact Network Poland warsztatu, który odbył się w ramach Krajowego Forum Interesariuszy Agendy 2030 ONZ w Ministerstwie Przedsiębiorczości i Technologii. Warsztat był częścią Programu wodnego prowadzonego przez GCNP w ramach porozumienia podpisanego w marcu br. z Ministerstwem Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej.

Warsztat otworzył i moderował Łukasz Kolano, Executive Director Global Compact Network Poland. W słowie wstępnym zarysował kluczowe kwestie związane z dyskutowanym problemem, takie jak powiązanie właściwej gospodarki wodnej z realizacją Celów Zrównoważonego Rozwoju, niską dostępną ilość wody przypadającą w Polsce na jedną osobę, wzrost obszaru objętego w kraju okresowym deficytem wody, suszę odnotowywaną na terenie prawie wszystkich gmin w Polsce, czy zmniejszanie wskaźnika odpływu całkowitego w ostatniej dekadzie .

Następnie głos zabrała Małgorzata Bogucka-Szymalska, Zastępca Dyrektora w Departamencie Gospodarki Wodnej i Żeglugi Śródlądowej w Ministerstwo Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej. Przedstawiła działania, nad którymi pracuje Komisja Europejska – w szczególności zmianę dyrektywy w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (zapewnienie wszystkim na obszarze UE dostępu do wody pitnej) oraz rozporządzenia dotyczącego możliwości ponownego wykorzystania wody (użycie oczyszczonych ścieków do nawadniania w rolnictwie, istotne w kontekście niedoboru wody). Opisała także priorytety i plany polskiego rządu, m.in. proekologiczne zarządzanie lokalnymi zasobami wodnymi (w tym kształtowanie krajobrazów sprzyjających zatrzymywaniu wody), rozwój infrastruktury przeciwpowodziowej oraz regulacji dotyczących zarządzania wodami opadowymi na obszarach zurbanizowanych.

Dr Jarosław Suchożebrski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego, w swoim wystąpieniu pt. „Kryzys wodny w Polsce – przyczyny problemu, metody jego szacowania, mapowanie, proponowane rozwiązania” kompleksowo przedstawił problem kryzysu wodnego. Kluczową kwestią jest wg niego duża zmienność czasowa opadów w poszczególnych latach. O ile średnia ilość wody na osoby w Polsce (1600 m3 na osobę rocznie) sytuuje nas na pograniczu deficytu wodnego, o tyle w poszczególnych latach z suszą deficyt jest wyraźny. Problem będzie pogłębiać nasilanie się zjawisk ekstremalnych (od długotrwałych susz hydrologicznych po powodzie regionalne i krajowe). Powinno to determinować kierunek podejmowanych w Polsce działań w tym zakresie, w szczególności zwiększanie obecnie niskiej retencji w zbiornikach wodnych.

Prof. Maciej Zalewski, dyrektor Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii PAN pod auspicjami UNESCO, w referacie „Jak efektywnie zarządzać zasobami wodnymi przy ograniczaniu negatywnych efektów środowiskowych – błękitna i zielona infrastruktura jako remedium na kryzys wodny” przedstawił nowe podejście do kwestii zarządzania gospodarką wodną. Kluczowe jest dostosowanie do zmieniającej się sytuacji, tj. zmian klimatu. Rozwiązaniem nie jest pogłębianie rzek, odcinanie od teras zalewowych, likwidacja stref buforowych czy przyśpieszanie spływu, które pogłębiają istniejące problemy. Podejście ekohydrologiczne opiera się na wiedzy hydrotechnicznej, inżynieryjnej, skupiając się na wykorzystaniu potencjału i naturalnych procesów ekosystemu jako narzędzia dla wzmocnienia zrównoważonego rozwoju. Stosuje takie rozwiązanie jak tworzenie zielonych korytarzy w miastach czy retencjonowanie wody burzowej.

Także dr hab. Wiktor Kotowski, Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, w swoim wystąpieniu „O roli mokradeł, lasów i rzek naturalnych w lokalnym cyklu hydrologicznym. Postulat programu naprawy retencji wody w krajobrazie” podkreślił rolę retencjonowania wody w ekosystemie oraz zachowywania stref buforowych, takich jak mokradła. Istniejący kryzys wodny jest jego zdaniem pogłębiany przez nierozsądną gospodarkę wodną, prowadzącą do regulacji rzek i przyśpieszania spływu wody do morza zamiast zatrzymywania jej w ekosystemie. Jego rekomendacje to: wzrost lesistości, odtwarzanie systemu lokalnych bagien, naprawa uregulowanych niegdyś małych rzek, a także tworzenie obligatoryjnych stref buforowych wzdłuż rzek w celu retencji wody. Jednocześnie można w ten sposób uzyskać synergię z bioróżnorodnością i rolą tych obszarów jako korytarzy ekologicznych.

Ostatnią kwestię mocno zaakcentował w swoim wystąpieniu pt. „Kryzys zasobów bioróżnorodności polskich rzek” dr Przemysław Nawrocki, ekspert WWF Polska. Według mówcy podstawowym problemem obecnie jest nie tyle ilość, co jakość wody w kraju i postępująca degradacja ekosystemów wodnych na skutek gospodarczej działalności człowieka. Projekty regulacji rzek, także mniejszych potoków, są wg niego nieefektywne nie tylko ekologicznie, ale też ekonomicznie, co przedstawiał na kolejnych przykładach. Inwestycje mające chronić przed powodziami czy zwiększać nawadnianie w rolnictwie w rzeczywistości pogłębiają problem suszy i prowadzą do katastrofy ekologicznej.

Dr Ewa Kaznowska, Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, w wystąpieniu „Studium przypadku – charakterystyka występowania zjawiska suszy w zlewni badawczej rzeki Zagożdżonki” przedstawiła syntetycznie wnioski z prowadzonych przez jej zespół badań. Potwierdzają one w skali mikro tezy przedstawione przez przedmówców, wskazując na zmniejszanie się zasobów wodnych na badanym obszarze i wzrost zagrożenia zjawiskiem niżówek wody powierzchniowych.

Na koniec dyr. Małgorzata Bogucka-Szymalska podziękowała za prezentacje, podkreślając istotność wniosków w nich przedstawionych. Executive Director Łukasz Kolano zaprosił uczestników do udziału w publikacji poświęconej zarządzaniu gospodarką wodną, którą Global Compact Network Poland wyda w tym roku.