„Kreowanie przestrzeni w oparciu o zasady biofilii jest kierunkiem, w którym powinna zmierzać współczesna architektura i urbanistyka, celem tworzenia zdrowego, zrównoważonego i pięknego otoczenia. Celem architektów jest uruchomienie naturalnych procesów i wprowadzenie życiowej energii w przestrzeń poprzez implementację biofilowych założeń w projekty budynków, przestrzeń publicznych i całe założenia urbanistyczne. Dzięki temu, miejsca w których żyjemy, odzyskają swoją autentyczność, staną się też bardziej dostępne i otwarte dla użytkowników i mieszkańców ułatwiając budowanie więzi międzyludzkich.”

I. Biofilia- umiłowanie życia

„Biofilię” można zdefiniować jako wrodzone poczucie związku człowieka, lub innymi formami życia z naturą. W dosłownym znaczeniu oznacza „umiłowanie życia i form życia” i jest nieodłącznym elementem ludzkiej natury, pewną wrodzoną skłonnością do uczestniczenia w procesach naturalnych. Właściwość ta jest biologicznie zakodowana w ludzkim organizmie, wynika z rozwoju fizycznego, zmysłów i percepcji, ale także rozwoju emocjonalnego i sprawności intelektualnej. Można powiedzieć, że ewolucyjny kontekst budowania naszej interakcji z otoczeniem jest zdominowany przez cechy fizykochemiczne środowiska tj. światło, dźwięk, zapach, pogoda, wodę, jego komponenty (roślinność, zwierzęta i krajobrazy), ale także przez określenie zależności tj. proporcje, podziały, rytmy, samopowtarzające się fraktalne wzory i sekwencje – a więc widoczne cechy wrodzonego ładu przestrzennego, wynikających z zasad „naturalnej geometrii [1]”
Termin “biofilia” był po raz pierwszy użyty na początku lat 70-tych przez amerykańskiego psychoanalityka niemieckiego pochodzenia, Ericha Fromma, w książce „The Anatomy of Human Destructiveness” (1973). Fromm opisał biofilię jako “namiętną miłość życia i wszystkiego, co żyje” [3]. Następnie termin ten zastosował amerykański biolog Edward O. Wilson w pracy „Biophilia” (1984), w której zasugerował, że skłonność ludzi do relacji z przyrodą i innymi formami życia ma częściowo podłoże genetyczne. Swoje hipotezy opierał na fakcie, że człowiek miał stały kontakt z naturą przez ponad 90% swojego istnienia na Ziemi, stąd genetycznie, instynkt ludzki reaguje pozytywnie na kontakt z przyrodą. Przyczynia się to do prowadzenia radosnego, produktywnego i wartościowego życia.
Idea Wilsona związana z potrzebą człowieka do obcowania z naturą nabiera obecnie istotnego znaczenia. W dobie intensywnego rozwoju miast, postępującej automatyzacji i cyfryzacji w coraz większym stopniu dotyka nas brak kontaktu z przyrodą i możliwości obserwacji i doświadczania natury. Środowisko miejskie wykreowane przez poprzednie pokolenia, a także środowisko wewnątrz budynków w niewielkim stopniu odpowiadają na nasze potrzeby związane z biofilią. Wprowadzenie biofilowych założeń będzie wyzwaniem dla współczesnych planistów, urbanistów i projektantów.

Coraz więcej badań potwierdza, że otoczenie, w którym żyjemy i pracujemy ma duży wpływ na naszą wydajność, efektywność i motywacje. W architekturze i projektowaniu obserwujemy nowy trend skupiający się na budowaniu uczucia więzi z naturą, tzw. biophilic design. Chociaż w Polsce jest to ruch nadal nieśmiało próbujący się przebić przez betonowe mury miast i budynków w wielu miejscach na świecie stało się to już powszechnym standardem.

II. 14 wzorów biofilii

Koncepcja projektowania w zgodzie z naturą zrodziła się z jej obserwacji, jest ona główną inspiracją architektów i urbanistów kreujących przestrzenie według zasad biophilic design. Powszechne jest rozróżnienie 14 różnych sposobów, w które człowiek doświadcza natury. Każdy z tych wzorów może być osiągnięty za pomocą wielu różnych strategii, które powinny być odpowiednio dobrane w oparciu o specyfikę miejsca i panujące warunki lokalne. Różne wzory mogą wpływać na różne aspekty życia, niektóre mogą działać kojąco i obniżać stres, inne pobudzać funkcje kognitywne, kreatywność i zaangażowanie. Uniwersalnym zamierzeniem biophilic design jest uzdrawianie, dotyczy to zarówno ludzi jak i miast. Jak zatem możemy zmienić nasze otoczenie, by zyskało te uzdrawiające właściwości?
Wydzielono 3 główne obszary działań: natura we wzorach, naturalne analogie oraz charakter przestrzeni. Poniżej nakreślono w jaki sposób możemy wprowadzić założenia biophilic design w przestrzeń zainteresowań. Natura we wzorach składa się z siedmiu biofilnych wzorców projektowych, projektowanie z wykorzystaniem tej grupy tworzy bezpośrednie połączenia z elementami naturalnymi poprzez różnorodność, ruch i wielozmysłowe interakcje:

1) WIZUALNY KONTAKT Z NATURĄ – czyli najbardziej oczywisty wzór projektowy, polegający na zapewnieniu widoku na elementy natury, żywe systemy i naturalne procesy. W przestrzeni miejskiej widok z okna na tereny zielone jest bardzo cenny, uspokaja i pobudza kreatywne myślenie. Jeżeli lokalizacja budynku nie jest w stanie zapewnić widoku na istniejące parki i zieleńce rolą projektanta jest wprowadzenie elementów przyrody do wnętrza.

2) POZAWIZUALNE POWIĄZANIE Z NATURĄ – to wszelkie pozawzrokowe bodźce, a więc słuchowe,

dotykowe, węcho­we bądź smakowe, które odwołują się do natury, żywych systemów i procesów naturalnych. W praktyce można je zapewnić poprzez odtwarzanie odgłosów natury w częściach wspólnych, dostęp do ogrodów sensorycznych z roślina­mi pobudzającymi zmysły np. o intensywnym zapachu.

3) NIERYTMICZNE BODŹCE SENSORYCZNE – to enigmatyczne określenie to nic innego jak kontakt z ruchomymi, zmie-niającymi się nieregularnie elementami, nawiązujących do procesów zachodzących w przyrodzie, których nie da się precyzyjnie przewidzieć. Mogą to być np. fasady kinetyczne czy też interaktywne elementy dekoracyjne wewnątrz budynków.

4) ZMIENNOŚĆ TERMICZNA I ZMIENNOŚĆ PRZEPŁYWU POWIETRZA – subtelne zmiany temperatury powietrza, wil-gotności względnej czy przepływu powietrza mogą dawać poczucie świeżości i rześkości, w praktyce może to być np. indywidualna regulacja wentylacji.

5) OBECNOŚĆ WODY – wprowadzenie elementów wodnych tj. dźwięk szumu fal, fontanny, oczka wodne, a nawet obrazy i grafiki z wodnymi motywami powoduje zwiększenie doświadczania danego miejsca. W przypadku fizycznych elementów wodnych dzieje się to głównie poprzez połączenie doznań wzrokowych, słuchowych, zapachowych oraz dotykowych.

6) ŚWIATŁO DYNAMICZNE I ROZPROSZONE – w tym wzorze projektowym założeniem jest stworzenie warunków świetlnych zbliżonych do tych naturalnie występujących w środowisku. Można to osiągnąć poprzez wykorzystanie różnego natężenia światła i cienia zmieniających się w czasie czy wykorzystanie elementów odbijających tj. lustra, które dają uczucie migotania.

7) POŁĄCZENIE Z SYSTEMAMI NATURALNYMI – poprzez wprowadzenie do przestrzeni elementów zmieniających się sezonowo np. roślin zrzucających jesienią liście, obserwator ma większą świadomość procesów charakterystycznych dla naturalnych ekosystemów oraz poczucie upływającego czasu.

Kolejnym obszarem, w którym mogą poruszać się projektanci to naturalne analogie, które działają poprzez zastosowanie elementów pośrednio związanych z naturą i tworzą wrażenie przebywania wśród natury. Analogie mogą być bardzo subtelne i naśladować drobne szczegóły występujące w środowisku naturalnym za pomocą różnorodnych materiałów, światła, kształtów, wzorów czy dzieł sztuki. Wyróżnia się tu trzy wzorce projektowe:
8) FORMY I WZORY BIOMORFICZNE – są to symboliczne odniesienia do kształtów, wzorów, tekstur, układów nume-rycznych, które mają odzwierciedlenie w naturze.
9) NATURALNE MATERIAŁY – wykorzystanie materiałów i elementów pochodzących z natury (np. drewniane ele¬menty), które poprzez minimalne przetwarzanie odzwierciedlają lokalną ekologię lub geologię, wpływają na odbiór miejsca dając poczucie jego autentyczności.

10) ZŁOŻONOŚĆ I PORZĄDEK – założeniem tego wzoru jest dostarczenie odbiorcy ‘bogatej’ informacji sensorycznej, pokazanie przestrzennej hierarchii podobnej do tej spotykanej w przyrodzie. W budynku efekt taki daje np. pozostawienie odsłoniętych kanałów wentylacyjnych pod sufitem.

Ostatnim wydzielonym jak dotąd obszarem projektowania biofilowych miejsc jest natura przestrzeni, która wynika ze sposobu w jaki człowiek eksploruje świat. W naszej naturze leży chęć odkrywania nieznanego, a zaciemnione widoki, tajemnicze elementy i skomplikowane instalacje podtrzymują nasze zainteresowanie. Z drugiej strony jedną z podstawowych potrzeb jest poczucie bezpieczeństwa, tylko jeżeli jest ono zapewnione możemy się prawidłowo rozwijać. W obszarze tym skupiamy się na czterech wzorach:
11) PERSPEKTYWA – dzięki niej stwarzamy wrażenie nieograniczonego widoku i wolności, może być zapewniona widokiem z okna na biegnącą dalej ulicę, wewnątrz budynku perspektywę stworzy odpowiednia aranżacja, ograniczenie przegród czy też zastosowanie luster.
12) SCHRONIENIE – stworzenie w przestrzeni przyjaznych miejsc, w których można się schować i zrelaksować daje poczucie bezpieczeństwa i prywatności.
13) TAJEMNICA – ważne jest rozbudzenie ciekawości obserwatora, np. częściowe zasłonięcie widoków lub instalacji sprawi wrażenie większej ilości informacji.
14) RYZYKO I ZAGROŻENIE – wrażenia takie mogą być wywołane przez rozmiar lub kształt elementów wbudowanych w budynku, ciekawe są też zastosowania przezroczystych balustrad, schodów czy szklanych podłóg o całkowitej transparentności.

III. Biofilia w praktyce

Projektowanie przestrzeni zgodnie z ideą biophilic design staje się w Polsce coraz bardziej popularne, w niektórych firmach przyjęło się już jako projektowy standard. Z czego wynika taki kierunek? Przede wszystkim jest to efekt przykuwania coraz większej wagi do jakości przestrzeni w której pracujemy i żyjemy i świadomość wpływu jakie miejsce wywiera na ludzkie zdrowie i samopoczucie, co przekłada się na jakość życia i produktywność. Niemal 90% czasu spędzamy w zamkniętych pomieszczeniach, stąd niezwykle ważne jest aby wnętrze stymulowało w nas pozytywną energię.
Według ostatniego raportu PLGBC „Zdrowe Zielone Biura” ponad 50% badanych respondentów nie jest zadowolona z ilości roślin w miejscu pracy. Wynik jest alarmujący i wskazuje na dużą potrzebę przeprowadzenia roślinnej rewolucji w polskich przestrzeniach biurowych [8]. Obecność naturalnych elementów w biurach staje się też istotnym elementem wpływającym na poprawę atrakcyjności miejsca pracy i bywa swego rodzaju kartą przetargową pracodawcy. Coraz popularniejszymi rozwiązaniami wprowadzającymi naturę do budynków o różnych funkcjach (zarówno użytku publicznego jak i centrów handlowych, hoteli, biur czy mieszkań) są efektowne zielone tarasy, dachy i fasady, ogrody wewnętrzne, zewnętrzne czy zielone ściany (m.in. ogrody wertykalne). Roślinność zdecydowanie wzbogaca estetykę wnętrza, wpływa także na samopoczucie użytkowników. Każdego dnia o rosnącej potrzebie zazieleniania biur przekonują się pracownicy studia architektonicznego Workplace, których głównym zadaniem jest wprowadzanie biofilowych rozwiązań wykorzystujących roślinność. Na uwagę zasługują wykonania zielonych aranżacji np. w biurze SKANSKA czy Nordea. Przegrody oddzielające strefy odpoczynku pracowników widoczne na zdjęciu 3 wykonano w formie zielonych ścian, łącząc kilka biofilowych wzorów tj. wizualny kontakt z naturą i zapewnienie bezpieczeństwa i prywatności. Wykreowana spokojna, zielona przestrzeń sprzyja wyciszeniu i relaksacji [3].

Za przykład dobrych biofilowych praktyk można wskazać aranżację restauracji Orzo w Poznaniu (Fot. 4), gdzie posi­łek spożywa się wśród swoistej dżungli. Bujna roślinność zawieszona jest głównie pod sufitem, we wnękach okien­nych, a także zainstalowana w formie zielonych ścian. W głównej sali stosowane jest nieregularne ciepłe oświe­tlenie, istotną rolę w tworzeniu przyjaznej przestrzeni pełnię również meble wykonane z naturalnych materia­łów w całości lub częściowo, z elementami drewna, dające poczucie bezpieczeństwa i komfortu. Ponieważ goście czują się dobrze i bezpiecznie w takiej przestrzeni, chętnie spędzają w niej czas.

Nie ma konkretnej odpowiedzi na pytanie ile elementów biofilii należy zastosować na metrze kwadratowym przestrzeni, aby zapewnić optymalne warunki dla użytkownika. Zapotrzebowanie na nie zależy od wielu czynni­ków m.in. od rodzaju pracy jaką wykonuje się w danym miejscu, poziomu stresu, a także od typów osobowości-stosunku introwertyków do ekstrawertyków. Ocena tych kwestii nie zawsze jest możliwa z uwagi na różnorodne profile pracowników oraz zmiany kadrowe. Mimo to planując implementację biofilii musimy mieć na uwadze przede wszystkim potrzeby użytkowników danej przestrzeni, to pozwoli w pierwszej kolejności odfiltrować wzory, które w największym stopniu wpłyną na poprawę warunków i pozytywnie zmienią miejsce. Jak w każdej dziedzinie ważne jest zachowanie zdrowego balansu i różnorodno­ści, dlatego też warto zastosować kilka różnych wzorów zamiast wszystkie środki przeznaczyć na wdrożenie jednej strategii.

IV. Biofilia w certyfikacji budynków

Wiemy, że biofilia jest niezwykle istotnym elementem w życiu i codziennym funkcjonowaniu człowieka, z tego powodu uwzględniono ją wielokryterialnych systemach certyfikacji budynków. Na rynku możemy obecnie wyróżnić dwa systemy nastawione przede wszystkim na zdrowie i dobre samopoczucie użytkownika.
Pierwszym z nich jest system WELL Building Standard. Zamierzeniem kategorii związanej z biofilią jest pielęgnowanie wrodzonego związku człowieka z naturą. WELL posiada dwie osobne kategorie pod nazwą ‘Biofila’, pierwsza dotyczy elementów jakościowych, natomiast druga związana jest z konkretnymi wymaganiami ilościowymi. Jednym z wymagań biofilii jakościowej jest opracowanie planu biofilii, który powinien opisywać, w jaki sposób projekt włącza przyrodę do wnętrza, poprzez opis elementów środowiska, oświetlenia oraz układu przestrzeni. Plan biofilii powinien zawierać także opis wzorów powiązanych z naturą oraz wskazywać jak kształtuje się interakcja człowieka z przyrodą wewnątrz oraz na zewnątrz budynku.
Biofilię ilościową podzielono na obszary: przestrzeni wewnętrznych, przestrzeni zewnętrznych oraz elementy związane z wodą. Spełnienie kryteriów biofilii przestrzeni wewnętrznych związane jest z zapewnieniem roślin doniczkowych lub rabat roślinnych oraz zielonej ściany w określonych ilościach i udziałach. Biofilia przestrzeni zewnętrznych odnosi się do zapewnienia odpowiedniej powierzchni terenów zieleni lub ogrodów na dachu dostępnych dla użytkowników. Ostatnim wymaganiem tej kategorii jest zapewnienie co najmniej jednego wodnego elementu o wielkości zależnej od wielkości certyfikowanego obiektu.
Drugi system certyfikacji stawiający człowieka w centrum jest Fitwel Certification System, który także odnosi się do biofilii. Jednym z wymagań jest konieczność zapewnienia widoku na zieleń dla większości pracowników. Kryterium to powinno być spełnione poprzez możliwość bezpośredniego widoku na obszary zielone przez okno, ze stanowiska pracy. Nie jest to jednak możliwe np. gdy biurko znajduje się w dalszej odległości od okna. Wtedy należy zapewnić opcję alternatywną, a więc zapewnić widok na roślinność w obszarze stanowiska pracy np. poprzez ustawienie donic z roślinami czy instalację zielonych ścian.
Innym elementem biofilii ocenianym w certyfikacji Fitwel jest umożliwienie pracownikom uprawy własnego kawałka ogrodu owocowo-warzywnego. Taka aktywność pozwala rozładować napięcie wywołane stresującą pracą, a dodatkowo zapewnia wygodny dostęp do zdrowego pożywienia. Wpływa także na korzyści wynikające z zaangażowania we wspólną pracę i tworzenie więzi międzyludzkich. Poza tym oceniane są również rekreacyjne udogodnienia ogrodowe dostępne dla wszystkich użytkowników, przede wszystkim miejsca odpoczynku wśród rekreacyjnych ogrodów z roślinnością i elementami wodnymi.

V. Biofilowy urbanizm – Singapur miasto w ogrodzie

Koncepcja biofilii w miastach (Biophilic Cities/Biophilic Urbanism) powstała jako wizja tego w jaki sposób projektowane i organizowane będą miasta przyszłości. Pomijając wszelkie mroczne obrazy przyszłości, które znamy z science-fiction, koncepcja ta opiera się na podstawowym założeniu biofilii, a więc naszej wewnętrznej potrzebie obcowania z naturą.
Pomysłodawcą przełożenia zasad biofilii na obszary dzielnic czy miast jest Tim Beatley. Zgodnie z jego definicją założenia urbanistyczne oparte na zasadach biofilii celebrują i chronią florę, faunę i grzyby, korzystając z każdej możliwości integracji natury z infrastrukturą miejską. Można więc powiedzieć, że miasto które podejmuje taką strategię przywraca naturę każdemu sztucznemu elementowi w zabudowanym środowisku [7].
Pionierskim miastem, które rozpoczęło wprowadzanie idei biofilii w swoje struktury był Singapur. Miasto ustanowiło w 2002 roku tzw. Zielony plan, którego podstawowe cele to: zwiększenie bioróżnorodności, zmniejszenie efektu miejskiej wyspy ciepła i polepszenie warunków termicznych na zewnątrz, polepszenie efektywności gospodarki wodnej poprzez zmniejszenie spływów powierzchniowych wywołanych deszczami nawalnymi (stormwater surges), a także zmniejszenie zużycia energii w budynkach.
Jednym z zadań w ramach planu było stworzenie ciągłości koron drzew wzdłuż wszystkich głównych ciągów komunikacyjnych w mieście według wizji tzw. miasta w ogrodzie. Poza tym utworzono sieć łączników parkowych, czyli nadziemne ścieżki łączące główne tereny zieleni. Struktury te łączą funkcje siedliskotwórcze i konserwatorskie zarówno dla zieleni jak i lokalnej fauny miejskiej i jednocześnie stanowią wartość edukacyjną i rekreacyjną dla mieszkańców. Obecnie przez Singapur przebiega w sumie ponad 300 km zielonych łączników [6].
W Singapurze funkcjonuje także Hort Park, park otwarty dla mieszkańców, w którym prowadzone są eksperymenty związane z tworzeniem zielonej infrastruktury miejskiej, zielonych ścian i dachów. Pokazane tam przykłady są wykorzystywane przez planistów miejskich, projektantów i budowlańców w tworzeniu nowych obiektów. W mieście działają też ogrody społeczne zarówno prywatne jak i publiczne, z których korzystają lokalne grupy, mieszkańcy osiedli, pracownicy, grupy szkolne. Praca w ogrodzie, pielęgnacja roślin, uprawa warzyw i owoców, a także obserwacja zachodzących w nim zmian sprawia, że mieszkańcy mają większy kontakt z naturą na co dzień.

Kluczową rolę w mieście funkcjonującym w zgodzie z naturą pełni woda. Jak w przypadku większości współczesnych miast pod Singapurem rozpościera się betonowa sieć kanałów odprowadzających wodę deszczową. Obecna strategia zarządzania wodą opadową opiera się na integracji zbiorników wodnych i kanałów z parkami i terenami zieleni. Wiąże się to z powstawaniem, a właściwie przywracaniem cieków wodnych, terenów pod­mokłych, tymczasowo zalewowych i zbiorników w obszary zurbanizowane. Było to pierwsze miasto w którym wyko­nano na dużą skalę projekt bioinżynieryjny polegający na przekształceniu betonowego kanału w rzekę, wraz z przy­wróceniem funkcji biologicznych i krajobrazowych.

We wdrażaniu ekologicznych rozwiązań dużą rolę odgrywają regulacje planistyczne, które narzucają zasady dotyczące tworzenia sieci parków miejskich, a także rygorystyczne wymagania związane z kreowaniem ziele­ni wewnątrz i na zewnątrz budynków (także na elewacji, tarasach i balkonach) i oceną ich zrównoważności (według lokalnego wielokryterialnego systemu oceny Green Mark Scheme). Dużą wagę przykuwa się tu także do kompen­sacji przyrodniczej i przywracaniu lokalnej fauny –  ptaków i motyli do centrum miasta.

Singapur jest świetnym przykładem na to, że miasto o bardzo gęstej zabudowie może zostać przekształcone w myśl zasad biofilii. Wykorzystując istniejącą infrastruk­turę człowiek jest w stanie wykreować nowe miejskie ekosystemy, a wysokie budynki wbrew pozorom nie sta­nowią w tym procesie przeszkody dają wręcz dodatkowe możliwości tworzenia piętrowych zielonych rozwiązań [6].

Zielone tereny miast pełnią wiele ważnych funkcji – zatrzymują wodę deszczową, pochłaniają dwutlenek węgla, chłodzą klimat miejski i łagodzą efekty zanieczyszczenia powietrza. Biofilowy urbanizm stanowi twórcze połączenie zielonej i niebieskiej urbanistyki z zaangażowaniem w spędzanie czasu na świeżym powietrzu oraz ochronę i przywracanie zielonej infrastruktury miastom, od poziomu bioregionalnego do poziomu ulicy, przy której mieszkamy [4]. W celu oceny stopnia biofilii w miastach proponowane są różne wskaźniki, które mogą pomóc we wskazaniu problematycznych obszarów miejskich, kierunku dalszego rozwoju przestrzeni i planowaniu działań naprawczych. Przykładowe wskaźniki zaproponowali Modrzewski i Szkołut [1]:

• Procent populacji w odległości 100 m od parku lub terenu zielonego. Przykładowo, plan zagospodarowania Nowego Jorku zakłada, że do 2030 roku każdy mieszkaniec tego miasta będzie mieszkał w odległości od parku nie mniejszej niż 10 min spacerem.
• Obecność zintegrowanych sieci ekologicznych w mieście. W Helsinkach zielona przestrzeń, tzw. Keskupuesto Park zapewnia nieprzerwany zielony pas ciągnący się od starego lasu na skraju miasta do jego centrum.
• Procentowy udział w przestrzeni miasta terenów naturalnych lub półnaturalnych, jak lasy, tereny podmokłe, łąki. Na przykład w Perth w Australii dwa największe parki – Bold Park i King’s Park są w znacznym stopniu pokryte naturalną, nietknięte ludzką ręką okrywą roślinną. W Nagoi w Japonii 10% miasta przeznaczono na tereny dzikie, zarastające naturalną roślinnością.

• Procentowy udział terenów leśnych w obrębie miasta (tam, gdzie jest to możliwe). Około 20% jurysdykcji Sao Paulo w Brazylii jest pokryte gęstym lasem, co ma na celu ochronę lasów atlantyckich.
• Zakres i liczba zielonej urbanistyki, jak zielone dachy, ściany, itp. Dąży się do stanu, w którym 1 zielony dach lub inna forma zielonej urbanistyki będzie przypadać na 1 tys. mieszkańców. W Chicago obecnie jest około 500 zielonych dachów.
Długość ścieżek rowerowych lub pieszych per capita, dostępnych dla mieszkańców miasta przez okrągły rok.
• Liczba ogródków działkowych (komunalnych) i ich dostępność dla mieszkańców miasta. Program P-Patch, realizowany w Seattle zakłada istnienie minimum jednego ogródka komunalnego na każdych 2 500 mieszkańców.
Ważną kwestią, o której należy pamiętać przy tworzeniu biofilowych przestrzeni w miastach jest zapewnienie równo-miernego do niej dostępu. Zasada ta wynika z potrzeby sprawiedliwego i równego podejścia do mieszkańców. Ponieważ wiadomo, że dostęp do natury wpływa pozytywnie na zdrowie i samopoczucie, także na relacje społeczne, a nawet korzyści ekonomiczne, wszyscy powinni być traktowani na równi w tej materii [7].

VI. Chwilowa moda czy standard?

Obecny trend na biofilię powoduje narastającą potrzebę tworzenia biofilowych wnętrz, budynków i biofilowej urbanistyki, miejsc z bogatą różnorodnością biologiczną, gdzie środowisko życia, pracy i rozrywki nierozerwalnie łączy się ze środowiskiem naturalnym – roślin, zwierząt, mikroorganizmów, tworzących ekosystemy w obrębie miasta i kreujących jego charakter i klimat. Bezpośredni kontakt ze środowiskiem, naturalne analogie i nawiązania przestrzenne bez wątpienia korzystnie działają na nasze zdrowie, dziki powiązaniom z naturą stajemy się bardziej świadomi otaczającego świata i zależności między komponentami środowiska.
Czy biofilia jest tylko chwilową modą czy też wpisze się w standardy projektowania przestrzeni? To co się obecnie dzieje można określić jako swego rodzaju „przebudzenie” pierwotnych instynktów. Zaczęliśmy dostrzegać zalety jakie niesie ze sobą kontakt z naturą, który wyparliśmy zachłyśnięci technologią betonu i stali. Wdrażając idee biofilii z powrotem w nasze życia, miasta i miejsca pracy przywracamy to, co jest dla nas naturalne i swobodne – bliskość natury.

Wprowadzanie biofilii na obszarach zurbanizowanych jest nieraz związane z kreowaniem zupełnie nowych elementów łączących naturę z wytworami człowieka. Wyzwaniem dla naszego konwencjonalnego wyobrażenia natury mogą być powstające hybrydy jak np. znane „Super drzewa” w Singapurze, które stały się wizytówką miasta. Olbrzymie metalowe konstrukcje jako pojedyncze elementy nie wzbudzają naszej sympatii, jednak w skupieniu tworzą przyjemny cień ochładzający pustynny klimat miasta, stanowią też podporę dla tysięcy żywych roślin [7]. Takie niestandardowe rozwiązania zmuszają nas do trenowania plastyczności umysłu i przygotowują na pomysły i urbanistyczne biofilowe zagadki architektów przyszłości.
Wierzymy, że jesteśmy gotowi na zmiany, które niesie ta przyszłość, związane z zaspokajaniem naszych pierwotnych, choć w wielu kręgach stłumionych i wygaszonych, potrzeb obcowania z naturą i tworzenia z nią bezpośrednich więzi. Szerzenie idei biofilii, na równi ze stopniowym wdrażaniem jej założeń, jest teraz kluczowym zadaniem środowisk związanych ze zrównoważonym rozwojem budynków i miast.

Literatura:

1. Biofilia-Teoria I praktyka projektowa. Bogusz Modrzewski, Anna Szkołut
2. Conceptualising a biophilic services model for urban areas- Omniyael-Baghdadi and Cheryl Deshab
3. Nature connectedness: Associations with well-being and mindfulness- Andrew J. Howell, Raelyne L. Dopko, Holli-Anne Passmore, Karen Buro
4. Kellert, S. R. (1997). Kinship to mastery: Biophilia in human evolution and development. Shearwater: Washington
5. Leary, M. R., Tipsord, J. M., & Tate, E. B. (2008). Allo-inclusive identity: Incorporating the social and natural worlds into one’s sense of self. In H. A. Wayment & J. J.
6. Newman P. 2012. Biophilic urbanism: a case study on Singapore.
7. Beatly Timothy. 2017. Biophilic Cities and Healthy Societies. Urban Planning, volume 2, issue 4, Pages 1-4.
8. Zdrowe Zielone Biura. 2018. Praca zbiorowa pod redakcją Marty Szczepaniak, Polskie Stowarzyszenie udownictwa Ekologicznego

 

Zespół do spraw Zrównoważonego Rozwoju SARP:
Kamila Konopczyńska, Fitwel Ambassador, Konsultant BREEAM In-Use
Anna Mikorzewska, Inspektor Nadzoru Dendrologicznego, Ekolog, Konsultant BREEAM
Alicja Szadowiak, Ekolog, Konsultant BREEAM

Artykuł pochodzi z raportu GCNP „SDG 11 – Zrównoważone Miasta – 2018”