Niniejszy tekst przedstawia problem zawarty w postulacie SARP i dotyczy efektywnego wykorzystania przyjaznych środowisku materiałów budowlanych, dążenia do zmniejszenia zużycia nieodnawialnych zasobów naturalnych i kształtowania budynków zgodnie z cyklem ich życia.

Współczesny świat opisywany jest jako czas przepływów – zmian, które dominują nasze ekonomiczne, społeczne i symboliczne życie (Castells, 1998). Kultura konsumpcyjna nieustannie wytwarza nowe, „niezbędne“ produkty. Przedmioty, meble, a nawet budynki projektowane są w masowych ilościach, często jako produkty o niskiej jakości i zaplanowanym zużyciu. Wszechobecne hasła: „zmienność”, „szybkość” i „mobilność” sprawiają, że pytania dotyczące źródeł surowców materiałów oraz redukcji ilości odpadów wydają się być wyjątkowo zasadne.
Na świecie wytwarzanych jest ponad jedenaście miliardów ton odpadów rocznie. Liczba ta rośnie proporcjonalnie do wzrostu poziomu konsumpcji. Odpady budowlane stanowią 10-15% wszystkich generowanych odpadów na świecie (ONZ, 2011). W Europie udział ten wzrósł w 2010r. do 34% (Eurostat, 2015) Nieustannie rośnie również zużycie nieodnawialnych surowców naturalnych. Obecnie zużycie to utrzymuje się na poziomie 41 miliardów ton rocznie. W przypadku braku modyfikacji sposobu korzystania z surowców naturalnych do 2050 roku szacowany jest trzykrotny wzrost tej ilości (ONZ, 2011).

W Europie wytwarza się ok. 850 mln ton odpadów budowlanych rocznie (Fischer, Werge, 2009). Od 1995 r. ilość generowanych odpadów nieustannie wzrasta we wszystkich krajach Unii Europejskiej, z wyjątkiem Niemiec i Litwy. Różnice w ilości odpadów budowlanych w poszczególnych krajach wynikają z odmiennych technik i tradycji budownictwa oraz poziomów rozwoju gospodarczego, ale też z lokalnych warunków geologicznych i geograficznych. W 2012 r. w Niemczech wytworzono ok. 198 mln ton odpadów budowlanych, w Holandii ponad 81 mln ton, a w Polsce więcej niż 15 mln ton (Eurostat, 2015). Stopień odzysku (nieenergetycznego i bez wypełniania wyrobisk) różni się w Unii Europejskiej dla poszczególnych

strumieni odpadów – wynosi 99,8% dla metali, 98,25% dla szkła, 78,75% dla odpadów mineralnych, 75% dla tworzyw sztucznych oraz 46% dla drewna (Eurostat, 2015). W Polsce poziomy te są zbliżone do wyników europejskich. Proces odzysku dzieli się na działania przygotowujące do ponownego użycia, recykling oraz inne formy odzysku i jest rozumiany jako zespół działań, w wyniku których powstaje mniej wartościowy produkt niż ten będący wynikiem recyklingu (Fischer, Werge, 2009).

W krajach, gdzie wytwarza się dużą ilość odpadów budowlanych [3], tj. w Niemczech, Francji i Irlandii, poziomy recyklingu tych odpadów są wysokie (ponad 80%).

W krajach będących w Unii Europejskiej dłużej niż Polska oraz w Norwegii poziom recyklingu odpadów budowlanych wynosi ponad 60%,

w Danii, Niemczech, Irlandii, Holandii i Estoniiponad 80%,

na Litwie i Łotwie – 45%,

a w Polsce, Finlandii, Republice Czeskiej i na Węgrzech waha się pomiędzy 15 a 30% (Fischer, Werge, 2009).

Wysoki poziom recyklingu występuje również w krajach, gdzie ilość odpadów budowlanych jest mniejsza – w Austrii, Belgii, Danii, Estonii, Holandii i Wielkiej Brytanii.

Odpady betonowe, cegły, płytki ceramiczne oraz asfalt podlegają recyklingowi we wszystkich krajach Unii Europejskiej oprócz Irlandii i Francji. Dużą ilość odpadów betonowych, cegieł i płytek ceramicznych przetwarza się w Norwegii i Republice Czeskiej.

Wysoki poziom recyklingu asfaltu odnotowuje się w Austrii, Danii i na Węgrzech, a odpadów mineralnych we Francji i Holandii. W Polsce poziom recyklingu odpadów budowlanych wynosi 28,3% i dotyczy głównie odpadów drewna, szkła, metali, tworzyw sztucznych i gipsu (Tojo i in., 2009; Fischer, Werge, 2009).
Próby zmierzenia się z problemem odpadów budowlanych oraz zamykaniem obiegów materiałowych w terenach zurbanizowanych podejmowane są przez instytucje Unii Europejskiej. Redukcja ilości odpadów (Hierarchia Zagospodarowania Odpadów, Dyrektywa 2008/98/WE), zmniejszenie ich szkodliwego oddziaływania na środowisko (Pakiet klimatyczno-energetyczny do 2020 r.), ograniczenie ilości wykorzystywanych surowców naturalnych i odzysk (Inicjatywa na rzecz Surowców, 2008; Plan działania prowadzący do przejścia na konkurencyjną gospodarkę niskoemisyjną do 2050 r., 2011; EU as a Recycling Society, 2011) wymieniane są jako działania priorytetowe.

W 2015 r. wprowadzono pakiet dyrektyw unijnych (rozszerzony w 2018 r.), którego celem jest promowanie rozwiązań promujących ekonomię cyrkularną (in. gospodarka obiegu zamkniętego) i dążących do rozdzielenia rozwoju społeczno-gospodarczego od zużycia surowców nieodnawialnych. Promowany przez Unię Europejską kierunek rozwoju wpłynie na procesy urbanizacyjne i planowanie przestrzenne oraz budownictwo. Przełożenie zasad gospodarki obiegu zamkniętego na sposób kształtowania terenów zurbanizowanych będzie wymagać zmian zarówno w sposobie zarządzania miastami i ich planowania, jak również kształtowania budynków oraz gospodarowania odpadami. Tereny zurbanizowane zaczną stanowić miejsce pozyskiwania surowców dla budownictwa. Budynki będą wykorzystywać istniejącą tkankę miejską i dostępne materiały wtórne. Powinny być również projektowane i budowane w sposób zgodny z cyklem życia ich elementów, umożliwiając odzysk w przyszłości. Wszystko to wymaga zmian – zarówno w sposobie kształtowania budynków i doborze materiałów, jak i modyfikacji samego procesu projektowo-budowlanego.
Materiały wtórne oraz mobilne i demontowalne struktury są wykorzystywane w budownictwie od czasów starożytnych (np. odzysk zaprawy czy kamienia, konstrukcje namiotowe). Pierwsze projekty, w których pojawiły się rozważania na temat cyklu życia budynku, towarzyszyły rozwojowi przemysłu w XX wieku. Problem żywotności elementów budowlanych i ich ponownego wykorzystania pojawiał się w latach trzydziestych w projektach B. Fuller’a i później u C.Price’a, Archigramu i Metabolistów. Koncepcje te znalazły kontynuację we współczesnej dyskusji na temat architektury: w Teorii Warstw (Brand, 1994), Projektowaniu dla Demontażu (Crowther, 2000), w koncepcjach sprzyjających redukcji ilości przyszłych odpadów (odwracalność projektowania, W. Sobek), założeniach Modelu Budynku Zrównoważonego (Kiebert, 1997), architektury alternatywnej (Nunan, 2010) oraz w zasadach Hierarchii Zagospodarowania Odpadów (Dyrektywa 2008/98/WE), teorii 3R (Petzet, 2012), Upcyklingu, Superuse (van Hinte i in., 2007), Metabolizmu Miasta (Wolman, 1964; Kennedy i in., 2007) czy Cradle-to-Cradle (Braungart, McDonough, 2002). Materiały wtórne są stosowane w budownictwie w sposób niskotechnologiczny (np. Earthship w Zwolle, proj. Superuse Studios, 2009) lub wykorzystujący zaawansowane technologie (projekt 3D-Printed Canal House w Amsterdamie, proj. Dus Architects, 2014), w obiektach modernizowanych (np. hotel Waterfront w Szanghaju, proj. Neri & Hu, 2010), tymczasowych (np. kościół Paper Church, Kobe, proj. S.Ban, 1995), kontenerowych (np. sklep firmy Freitag w Zurychu, proj. Spillman-Echsle, 2006), prośrodowiskowych (np. dom Chritine Papercrete, proj. Rural Studio, 2005), prywatnych (np. willa Welpeloo w Enschede, proj. Superuse Studios, 2009), publicznych (np. Dworzec Główny we Wrocławiu, proj. Grupa 5 Architekci, 2012), mieszkalnych (np. mieszkania studenckie EBA 51 w Berlinie, proj. Holzer Kobler Architekturen, 2014), edukacyjnych (np. szkoła APAP w Anyang, proj. LOT-EK, 2010), wystawowych (np. galeria Am Kupfergraben w Berlinie, proj. D.Chipperfield, 2010) i usługowych (np. centrum recyklingu Kringloop Zuid w Maastricht, proj. Superuse Studios, 2014).

W budownictwie stosuje się takie materiały wtórne, jak: beton (np. istniejąca konstrukcja betonowa w budynku przy Brunnerstasse 9 w Berlinie, proj. Arno Brandlhuber), wielka płyta (np. galeria Plattenpalast w Berlinie, proj. Hopp Wiewiorra Architekten), cegła rozbiórkowa (np. Muzeum Sztuki w Ravensburg, proj. Lederer Ragnarsdottir Oei Architekten), wyroby ceramiczne (np. wykończenie wewnątrz 26 House w Santa Monica, proj. R.& Kappe Architects), gruz budowlany (np. elewacje Muzeum Historycznego w Ningbo, proj. W. Shu), kamień (np. kamienne elementy peronów jako wzmocnienie skarpy obok Dworca Głównego we Wrocławiu, proj. Grupa 5 Architekci), stal (np. elewacje z blachy stalowej w centrum recyklingu Kringloop Zuid w Maastricht, proj. Superuse Studios) i inne metale (np. aluminiowe panele elewacyjne w bibliotece w Magdeburgu, proj. Karo Architekten), drewno (np. elewacje z drewna ze szpul kablowych w projekcie Villa Welpeloo w Enschede, proj. Superuse Studios), materiały drewnopochodne (np. okładzina ścian i podłóg wewnątrz w galerii Dordyart w Dordrechcie, proj. Superuse Studios), tworzywa sztuczne (np. toalety umieszczone w pojemnikach z tworzyw sztucznych w klubie WORM w Rotterdamie, proj. Superuse Studios), guma (np. ściany nośne z opon w budynku Earthship w Zwolle, proj. Superuse Studios), szkło (np. szyby samochodowe tworzące fasadę Glass Chapel w Masons Bend, proj. Rural Studio), maszyny przemysłowe (np. urządzenia dawnego Młyna w Zabierzowie), detale architektoniczne (np. okna klasztorne wmurowane w nowe ściany apartamentowca Klostergarten Lehel w Monachium, proj. Hild und K Architekten), oświetlenie (np. lampy przemysłowe w klubie WORM), przewody instalacyjne (np. pozostawione jako dekoracja w Fabryce Trzciny w Warszawie, proj. Kulczyński Architekt), znaki drogowe (np. detale elewacji Muzeum Transportu w Lozannie, proj. Gigon Guyer Architekten), turbiny wiatrowe (np. tworzące ławki miejskie Re-wind w Rotterdamie, proj. Superuse Studios) oraz odpady konsumpcyjne (np. kolektor powietrzny z puszek aluminiowych w Młynie Zabierzów). Wykorzystuje się je jako elementy konstrukcyjne, wykończeniowe, dekoracyjne oraz meble. Produkowane są też nowe materiały z odpadów szklanych (np. Foamglass+), kamiennych (np. Stonecycling), metalowych (np. Allusion), asfaltowych (np. Plasphalt), papierowych (np. Newspaperwood) i z tworzyw sztucznych (np. RecyBlock).

Jednak materiały wtórne stosowane są w obiektach architektonicznych rzadko. Wykorzystanie materiałów wtórnych w architekturze związane jest z niestandardowym procesem projektowo-budowlanym oraz wymaga wyboru optymalnych metod, technologii i sposobów odzysku, przetwarzania i ponownego użycia. Odpady budowlane mogą być stosowane bez przekształceń, po częściowych modyfikacjach lub po całkowitym przetworzeniu. Wyzwanie stanowią problemy związane z nieodpowiednim demontowaniem elementów budowlanych oraz z brakiem efektywnych systemów i technologii zbierania, segregowania i przetwarzania odpadów. Odzysk materiałów utrudnia zanieczyszczenie surowców wtórnych (np. w przypadku szkła, drewna, metali), zmiana właściwości materiału (np. wytrzymałość betonu z recyklingu) czy uciążliwa identyfikacja jego składu (np. rozróżnienie typów tworzyw sztucznych).

Odpowiednie wykorzystanie materiałów wtórnych w budownictwie wymaga szczegółowej, często eksperckiej oceny ich właściwości technicznych, stopnia zachowania, sposobu pierwotnego użytkowania, wytrzymałości, składu chemicznego, toksyczności, zanieczyszczenia, oddziaływania na środowisko oraz wad. Uczestnictwo specjalistów i wykonawców w tworzeniu projektu koncepcyjnego pozwala określić zdatność materiałów wtórnych do zastosowania w nowej funkcji – umożliwia zdefiniowanie optymalnego sposobu ich pozyskania, przetwarzania, montażu i wykończenia oraz oszacowanie kosztu i czasu realizacji tych procesów (Addis, 2006). Wybór materiałów wtórnych uwzględnia szereg czynników technicznych, estetycznych, środowiskowych, ekonomicznych i społecznych, co może skutkować dłuższym i droższym procesem projektowo-budowlanym. Podobny rezultat przynosi konieczność przeprowadzania specjalistycznych badań potwierdzających spełnienie obowiązujących norm, uzyskanie certyfikatów i pozwoleń niezbędnych do sporządzenia specyfikacji. W przeciwieństwie do standardowego procesu, w którym obowiązki te są po stronie producenta materiału, zastosowanie materiałów wtórnych wymaga uzyskania odpowiednich potwierdzeń przez projektanta (Addis, 2006). Elastyczny plan kosztów i harmonogram projektu powinien uwzględniać nieprzewidywalność rynku materiałów wtórnych, ich ograniczoną dostępność, konieczność poszukiwania źródeł oraz brak standardowych metod i procedur. Główne cele środowiskowe (w formie planowanego udziału materiałów z odzysku lub recyklingu) należy określić na początku projektu i zawrzeć w streszczeniu założeń projektowych oraz w specyfikacji. Realizacja priorytetów prośrodowiskowych powinna być monitorowana na każdym etapie prac projektowych i budowlanych przez zaangażowany i wykwalifikowany zespół. Rozpoczęta we wczesnym etapie prac projektowych współpraca projektantów, ekspertów, wykonawców i inwestorów skutkuje lepszym zrozumieniem priorytetów i decyzji projektowych.
Podstawowe różnice pomiędzy standardowym procesem projektowo-budowlanym, a tym w którym wykorzystuje się materiały wtórne wynika ze sposobu pozyskiwania danych niezbędnych do wykonania projektu. Stosowanie popularnych, ogólnodostępnych i nowych materiałów budowlanych wymaga odpowiedniej wiedzy projektanta, którą ten zazwyczaj zdobywa w czasie studiów i praktyki zawodowej. Potrzebne informacje zawarte są w katalogach, broszurach informacyjnych, na stronach internetowych oraz u wykwalifikowanych i doświadczonych specjalistów. Projektowanie i budowanie z wykorzystaniem materiałów wtórnych jest bardziej skomplikowane – zarówno studenci jak i praktycy nie są kształceni w zakresie wiedzy dotyczącej odzysku materiałowego, brakuje im doświadczenia w tej dziedzinie, a badania dotyczące ponownego użycia elementów budowlanych prowadzi się jedynie wtedy, gdy wymaga tego konserwator. Wyzwanie stanowi uzyskanie informacji na temat dostępności, lokalizacji i właściwości materiałów wtórnych. Problemem jest również określenie optymalnego sposobu ich pozyskania, przetwarzania i przystosowania do ponownego użycia. Dlatego w procesie projektowo-budowlanym należy uwzględnić czas niezbędny do zidentyfikowania źródeł materiałów budowlanych, zapewnienie ich dostępności, konsultowanie sposobu zastosowania oraz wielokrotne modyfikowanie projektu i specyfikacji.
Projekt zakładający ponowne zastosowanie elementów budynku po zakończonym cyklu ich życia również powstaje w wyniku procesu różniącego się od standardowej sekwencji prac. Podobnie, jak w przypadku wykorzystania materiałów wtórnych, rozbudowana faza wstępna projektu architektonicznego powinna wprowadzać większą ilość specjalistycznych konsultacji. Niekiedy konieczne może być prowadzenie badań w zakresie optymalnego kształtowania budynku pozwalając tym samym na odzysk materiałów w późniejszym etapie. Pomocne są konsultacje z fachowcami specjalizującymi się w selektywnej rozbiórce i odzysku odpadów budowlanych. Na podstawie ich wiedzy i doświadczenia można określić, które materiały budowlane podlegają recyklingowi i które procesy przetwórcze są łatwe i opłacalne finansowo. Eksperci mogą również dostarczyć informacji o tym, jak należy kształtować bryłę budynku i połączenia pomiędzy elementami budowlanymi w celu odzysku materiałów po zakończonym cyklu życia. Ponadto interdyscyplinarna współpraca projektantów z konstruktorami, branżystami i specjalistami powinna być kontynuowana podczas procesu budowlanego oraz w trakcie przygotowania dokumentacji. Wiedza specjalistów posłuży sporządzeniu podręcznika użytkowania, serwisowania i demontażu projektowanego obiektu. W specyfikacji należy również zdefiniować przyszłe strumienie odpadów i optymalne sposoby odzysku materiałów budowlanych.
Istnieją różne definicje optymalnego sposobu kształtowania formy architektonicznej, która umożliwia zastosowanie materiałów wtórnych, uwzględnia cykl życia elementów budynku i odzysk jego elementów w przyszłości. Można jednak wyróżnić pewne cechy wspólne zarówno na poziomie materiału, formy, jak i procesu projektowego (Tab.1). Materiały dobierać należy z uwzględnieniem sposobu i czasu użytkowania, a także ich przetworzenia i wtórnego użycia. Powinny być monostrukturalne, nietoksyczne, zdrowe, modyfikowalne, bezpieczne, odpowiednio oznakowane (łatwa identyfikacja składu) oraz podlegające recyklingowi. Preferuje się formę budynku otwartą, adaptowalną, mobilną, modułową, estetyczną, o ograniczonej ilości materiałów i połączeń, z łącznikami mechanicznymi i pośrednimi. Struktura elementów obiektu powinna być zaplanowana hierarchicznie z uwzględnieniem uwarunkowań montażowych, transportowych i demontażowych (warstwowe kształtowanie). Proces projektowy musi ewoluować w kierunku zintegrowanym, elastycznym i interdyscyplinarnym. Rozbudowana faza wstępna procesu uwzględnia badania, konsultacje i testy materiałowe, a każdy etap projektu i wykonania – modyfikację i odstępstwa prawne. Istotną różnicą w procesie projektowo-budowlanym jest konieczność zdefiniowania źródeł materiałów wtórnych, wprowadzenia selektywnej zbiórki odpadów budowlanych oraz zachowawczej rozbiórki budynków w celu zapewnienia dobrej jakości surowców do powtórnego wykorzystania. W przypadku projektowania dla odzysku niezbędne jest określenie przyszłych scenariuszy ponownego zastosowania wraz ze zdefiniowaniem sposobu demontażu i przetwarzania.

Zastosowanie materiałów wtórnych i projektowanie dla odzysku materiałowego prowadzi do ograniczenia ilości odpadów oraz mniejszego zużycia surowców naturalnych (np. w produkcji betonu czy elementów murowanych), energii (np. przy stosowaniu aluminium z odzysku) i wody potrzebnych do produkcji i przetwarzania materiałów budowlanych. Redukuje ilość szkodliwych emisji CO2 (np. przy wtórnym użyciu drewna lub szkła), pozwala kształtować ekologiczne, zdrowe i funkcjonalne budynki. Niekiedy ograniczenie wykorzystania nieodnawialnych surowców naturalnych, energii, wody i terenu jest opłacalne ekonomicznie. Koszt budowy obiektu może być obniżony, dzięki niższym opłatom za użytkowanie środowiska lub uzyskaniu dotacji promujących rozwiązania ekologiczne. Zyski ekonomiczne mogą również wynika ze wzrostu cen materiałów z kurczących się zasobów naturalnych (np. miedź). Budowanie z odpadów pełni też funkcję edukacyjną, rozszerza świadomość ekologiczną, kreuje prośrodowiskowe nawyki i odpowiedzialne zachowania. Stosowanie historycznych, starych materiałów ze śladami upływającego czasu pozwala zachować tożsamość modernizowanego miejsca lub tworzy oryginalny charakter nowopowstającego budynku. Korzystanie z materiałów wtórnych zmienia sposób kształtowania obiektu, pozwala uzyskać interesujące rozwiązania estetyczne i stwarza nowe możliwości projektowe.
Dążenie do całkowicie zamkniętego obiegu materiałów budowlanych może wydawać się utopijne, jednak istnieje szereg działań w zakresie legislacji, systemów zarządzania, planowania i infrastruktury, które wpływają korzystnie na przepływy materiałowe na terenach zurbanizowanych. Polityka przestrzenna i planowanie urbanistyczne kształtują zużycie surowców i energii, a wybudowane obiekty i ich forma wpływają na sposób użycia materiałów (Schremmer, Stead, 2009). Wszystko ma miejsce w obszarze tkanki urbanistycznej, przekształconego środowiska naturalnego i uwarunkowań społecznych, dlatego maksymalne miejskie zasoby materiałowe zależą od lokalnych czynników technicznych, typologii urbanistycznej oraz uwarunkowań czasowych (AgudeloVera i in., 2012). Do najbardziej aktywnych parametrów wpływających na miejskie przepływy materiałowe zalicza się, m.in. ilość generowanych odpadów budowlanych, potencjalne zanieczyszczenia związane z zastosowaniem materiałów wtórnych oraz ich postrzeganie społeczne (Spoerri i in., 2009). Szereg czynników środowiskowych, ekonomicznych i społecznych również wpływa na obieg materiałów i odpadów budowlanych na terenie miast (Kennedy i in., 2011).
Obecnie budowanie z wykorzystaniem materiałów wtórnych oraz projektowanie z uwzględnieniem przyszłego wykorzystania zastosowanych materiałów pozostaje zagadnieniem niszowym. Dzieje się tak, ponieważ zamknięty obieg materiałów w obszarze miast zależy od czynników infrastrukturalnych, planistycznych, społecznych, ekonomicznych, środowiskowych i tych związanych z systemem zarządzania (Andenberg, 1998; Barles, 2010 Kennedy i in., 2011; Agudelo-Vera i in., 2012). Polityka przestrzenna i środowiskowa oraz planowanie urbanistyczne wpływa na rodzaj stosowanych materiałów budowlanych. Budynki, ich formy, wymiary, kubatury, wiek, stan techniczny i estetyczny oddziałują na użycie materiału (Kennedy i in., 2007; Spoerri i in., 2009; Andenberg, 1998; Agudelo-Vera i in., 2012). Obieg materiałów budowlanych zależy od ich właściwości, typologii i gęstości zabudowy (Deilmann, 2009; Barles, 2010), funkcji (Hammer i in., 2003) oraz czasu (Agudelo- Vera i in., 2012). Czynniki te wpływają na ilość odpadów, częstotliwość renowacji, sposób demontażu oraz cykl życia budynku. Na obieg materiałów wpływa również potencjał recyklingowy regionu oraz jakość powiązań komunikacyjnych i infrastruktury przetwórczej (Bruner, 2011; Chong i in., 2010; Agudelo-Vera i in., 2012; Zaman, 2014). Ponadto znaczenie mają takie czynniki środowiskowe, jak zanieczyszczenie powietrza oraz zużycie energii i wody (Chong i in., 2010; Zaman, 2014) podczas całego procesu wydobycia, transportu, przetwarzania oraz użytkowania materiału. Cyrkulacja materiałów zależy od potencjału recyklingowego materiału, jego oddziaływania na środowisko i zdrowie człowieka oraz od zysków środowiskowych, np. redukcji emisji dwutlenku węgla (Ruby, 2010). Przepływy materiałowe są również kształtowane przez takie ekonomiczne czynniki, jak stopień rozwoju gospodarczego kraju, zapotrzebowanie na materiały wtórne, istnienie zachęt ekonomicznych (Niza, 2009; Chong i in., 2010; Zaman, 2014) oraz koszt materiału i niestandardowego procesu projektowo-budowlanego (Chong i in., 2010). Istotne są takie uwarunkowania społeczne, jak zwyczaje, zachowania, codzienne praktyki (Andenberg, 1998; Binder, 2009; Quian i in., 2013) oraz świadomość ekologiczna, społeczna percepcja materiałów wtórnych i zaangażowanie społeczne (Andenberg, 1998; Spoerri i in., 2009; Binder, 2009; Quian i in., 2013; Radkiewicz, 2009; Bregier i in., 2010). Zrozumienie decydujących uwarunkowań cyrkulacji materiałów w terenie zurbanizowanym musi znaleźć przełożenie na działania w zakresie planowania przestrzennego i budownictwa, które powinny być wspierane przez odpowiednią politykę środowiskową, mechanizmy finansowe, programy edukacyjne i inne narzędzia. Tylko takie zintegrowane i wielosektorowe działania  mogą spowodować, że stosowanie materiałów wtórnych w budownictwie i projektowanie dla odzysku zostanie upowszechnione, a ilość odpadów i związanych z nimi zanieczyszczeń będzie ograniczona.

Słownik do tłumaczenia:

Tytuł: Towards circular architecture: reused materials and design for reuse
materiały wtórne – reused materials
odzysk – recovery
ponowne użyciereuse
recykling – recycling
odpady budowlane – construction waste
tereny zurbanizowane – urban area
tkanka miejska – urban tissue
cykl życialifecycle
demontażdisassembly
żywotność – obsolescence
Teoria Warstw – Theory of Layers
Projektowanie dla Demontażu – Design for disassembly
odwracalność projektowania – reversibility of design
Model Budynku Zrównoważonego – Sustainable Building Model
Hierarchia Zagospodarowania Odpadów – Waste Management Hierarchy
przetwarzanie – processing
udział materiałów z recyklingu – recycling content
typologia urbanistyczna – urban typology
gęstość zabudowy – urban density
(zamknięty) obieg materiałów – (closed) circulation of materials
przepływy materiałowe – material flows
potencjał recyklingowy – recycling potential

Literatura:

Agudelo-Vera, C.M., Leduc, W.R.W.A., Mels, A. R., & Rijnaarts, H. H. M. (2012), Harvesting urban resources towards more resilient cities. Resources, Conservation and Recycling,64,3–12.doi:10.1016/j.resconrec.2012.01.014
Andenberg, S. (1998) Industrial metabolism and the linkages between economics, ethics and the environment. Ecological Economics, 24, 311–320
Barles, S. (2010) Society, energy and materials: the contribution of urban metabolism studies to sustainable urban development issues. Journal of Environmental Planning and Management Vol. 53, No. 4, June 2010, 439–455
Binder, C. (2007) From material flow analysis to material flow management Part II: the role of structural agent analysis. Journal of Cleaner Production 15, 1605-1617
Brand, S. (1994) How Buildings Learn: What Happens After They’re Built, Penguin Books, Nowy Jork
Braungart, M., McDonough, W. (2002) Cradle to cradle: Remaking the way we make things. Vintage, Londyn
Bregier, T., Kronenberg, J. (red.) (2010) Wyzwania zrównoważonego rozwoju w Polsce, Fundacja Sendzimira, Kraków
Brunner, P.H. (2011) Urban Mining A Contribution to Reindustrializing the City. Journal of Industrial Ecology Volume 15, Number 3
Castells, M. (1996), The Rise of Network Society, Wiley-Blackwell, Londyn
Chong, W., Hermreck, C. (2010) Understanding transportation energy and technical metabolism of construction waste recycling. Resources, Conservation and Recycling 54, 579–590
Crowther, P. (2000) Developing an inclusive model for design for deconstruction, Deconstruction and Materials Reuse: Technology, Economic, and Policy, CIB Publication 266, Wellington
Deilmann, C. (2009) Urban Metabolism and the Surface of the City. Guiding Principles for Spatial Development in Germany, German Annual of Spatial Research and Policy, 1-16
Fischer, C., Werge, M. (2009) Europe as a Recycling Society – The European Recycling Map, ETC/SCP working paper 2/2009
Hammer M., Giljum S., Hinterberger F., Material Flow Analysis of the City of Hamburg. (2003)Paper presented at the Workshop “Quo vadis MFA? Material Flow Analysis – Where do we go? Issues, Trends and Perspectives of Research for Sustainable Resource Use“, Wuppertal
Hinte, E. van, Peeren, C., Jongert, J. (2007) Superuse: Constructing New Architecture by Shortcutting Material Flows. Nai010 Publishers, Rotterdam
Kennedy C., Pincetl S., Bunje P. (2011) The study of urban metabolism and its applications to urban planning and design. Environmental Pollution (Barking, Essex : 1987), 159(8-9), 1965–73. doi:10.1016/j.envpol.2010.10.022
Kiebert, C. (2012). Sustainable construction: green building design and delivery. Wiley, Hoboken, New Jersey
Niza S., Rosado L., Ferrao P. (2009) Urban Metabolism Methodological Advances in Urban Material Flow Accounting Based on the Lisbon Case Study. Journal of Industrial Ecology Volume 13, Number 3
Nunan, J. (2010) The complete guide to alternative home building materials & methods: including sod, compressed earth, plaster, straw, beer cans, bottles, cordwood, and: Atlantic Publishing Group Inc., Ocala
Quian S., Zuo J., Huang R., Huang J., Pullen S. (2013) Identifying the critical factors for green construction e An empirical study in China. Habitat International 40, 1-8
Petzet, M. (2012) Reduce, Reuse, Recycle: Rethink Architecture. German Pavilion, Hatje Cantz, Ostfildern
Ruby A.I.(red.) (2010) Re-inventing construction. Ruby Press, Berlin
Spoerri, A., Lang, D., Binder, C., Scholz, R., Expert-based scenarios for strategic waste and resource management planning—C&D waste recycling in the Canton of Zurich, Switzerland. Resources, Conservation and Recycling 53 (2009) 592–600
Thackara J. (2006), In the Bubble.Designing in a complex world, MIT Press, Cambridge
Tojo, N., Fischer, C. (2011) Europe as a Recycling Society. European Recycling Policies in relation to the actual. on ETC/SCP Working Paper, 2011
Wolman A. (1965) The metabolism of cities., Scientific American 213 (3)
Zaman A. U. (2014) Measuring waste management performance using the “Zero Waste Index”: the case of Adelaide, Australia. Journal of Cleaner Production, 66, 407–419. doi:10.1016/j.jclepro.2013.10.032, 2014
Europejski, Parlament, Unii, I. R. (2008) DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy, 3–30.
Eurostat (2015) Generation of waste [env_wasgen] 2015
ONZ (2011), Towards green economy.Waste.Investing in energy and resource efficiency, Program Środowiskowy Organizacji Narodów Zjednoczonych

 

dr inż. arch. Urszula Koźmińska, Aarhus School of Architecture, Zespół do spraw Zrównoważonego Rozwoju SARP

Artykuł pochodzi z raportu GCNP „SDG 11 – Zrównoważone Miasta – 2018”