Raport Przeciwdziałanie Szarej Strefie w Polsce

Raport Przeciwdziałanie Szarej Strefie w Polsce

Polska należy do grupy państw UE, w których udział szarej strefy w gospodarce jest wyższy od średniej. W ostatnich latach, pomimo programów rządowych, nie udało się uzyskać poprawy w ograniczeniu tego zjawiska.

Szara strefa to z definicji transakcje nierejestrowane. Działalność jawnie przestępcza to wyłudzenia, czyli rejestrowane transakcje, w ramach których dokonywane są m.in. wyłudzenia podatków. Za wyłudzenia te najczęściej odpowiadają zorganizowane grupy przestępcze.

W 2013 r szara strefa w gospodarce stanowiła 13,7% PKB (z czego 3,9% to praca nierejestrowana). W działalności przestępczej (13 mld zł w 2013 r.) największy udział stanowi produkcja i handel narkotykami (0,6% w 2013 r. i 0,51% w 2010 r).

Z opinii przedsiębiorców, działających we wrażliwych branżach (badania Biznes Center Club) wynika, że aż 60% z nich spotkało się z firmami oferującymi towary po zaniżonych cenach w porównaniu ze średnią rynkową. Unikanie opodatkowania (głównie VAT i CIT) lub „zatrudnianie” pracowników na umowy cywilne umożliwia bowiem oferowanie swoim klientom towarów i usług po cenach, których nie są w stanie zaoferować przedsiębiorcy płacący podatki i zatrudniający pracowników w zgodzie z Kodeksem pracy. Wyłudzenia podatku akcyzowego są możliwe w związku z szeregiem instytucji zajmujących się zwrotem tego podatku. Zgodnie z szacunkami EY w 2014 r. szara strefa w Polsce stanowiła 12,4% PKB (ok. 214 mld zł). Całkowite jej wyeliminowanie wiązałoby się ze wzrostem dochodów sektora finansów publicznych, który tylko z tytułu samych podatków CIT i VAT powinien wynieść w 2014 r. co najmniej 40,3 mld zł, tj. ok. 2,3% PKB. Dla porównania, deficyt budżetu państwa w 2014 r. wyniósł 29 mld zł, a całego sektora finansów publicznych – 56,8 mld zł.W 2013 r szara strefa w gospodarce stanowiła 13,7% PKB (z czego 3,9% to praca nierejestrowana). W działalności przestępczej (13 mld zł w 2013 r.) największy udział stanowi produkcja i handel narkotykami (0,6% w 2013 r. i 0,51% w 2010 r).

Przy założeniu, że udział wyłudzeń podatkowych w całkowitej luce VAT był w Polsce taki sam jak przeciętnie w Unii Europejskiej, szara strefa (odpowiadająca za 24 mld zł utraconych dochodów z tytułu VAT) oraz wyłudzenia VAT (wynikające z wyżej przyjętego założenia 15,3 mld zł) odpowiadały w 2013 r. łącznie za ponad 90% całkowitej luki VAT w Polsce.

Raport porusza problem gospodarki nierejestrowanej z perspektywy 4 branż – paliwowej, hazardowej, spirytusowej oraz tytoniowej.

Zrzeszająca największe podmioty sektora paliwowego Polska Organizacja Przemysłu i Handlu Naftowego (POPiHN) szacuje, że w roku 2015 z tytułu przestępczości gospodarczej w obrocie paliwami do budżetu państwa nie wpłynęło co najmniej 10 miliardów złotych. Według informacji Ministerstwa Finansów w 2015 kontrola skarbowa wykryła wyłudzenia VAT w obrocie paliwami na kwotę ponad 7 miliardów złotych.

W branży hazardowej główny problem stanowią operatorzy offshore działający w Polsce nielegalnie.Jest ich bardzo dużo – w czerwcu 2014 r. było to 150 operatorów zaś tylko 5 z nich było legalnych (w tym największy z nich – Totalizator Sportowy). W tym samym czasie udział operatorów posiadających zezwolenie Ministerstwa Finansów w internetowym rynku zakładów wzajemnych i gier hazardowych wyniósł zaledwie około 9%. W 2014 r. wpływy z tytułu podatku od gier hazardowych wyniosły 1,2 mld zł, z czego 123 mln zł pochodziło z zakładów wzajemnych. Potencjalny wzrost dochodów z podatku od gier hazardowych, wynikający z hipotetycznego objęcia tym podatkiem zakładów wzajemnych realizowanych przez internetowych operatorów offshore, można oszacować na ok. 0,3 mld zł.

Kluczowy wpływ na kształtowanie detalicznych cen papierosów ma podatek akcyzowy, który w ostatnich latach wzrastał znacząco szybciej od siły nabywczej konsumentów – sama akcyza minimalna od 1000 sztuk papierosów wzrosła w latach 2010-2014 o ok. 45%, podczas gdy poziom dochodów gospodarstw domowych w Polsce w przeliczeniu na osobę o ok. 12%. W tym samym czasie, sprzedaż detaliczna papierosów na rynku oficjalnym zmniejszyła się o ok. 28%.

W sumie ok. 25% wszystkich wyrobów tytoniowych (ekwiwalent ponad 13 mld sztuk papierosów) konsumowanych w Polsce jest nielegalne, co generuje straty nie tylko dla legalnie działającej branży, ale i dla budżetu (nawet 6-7 mld zł).

Nie najlepiej wygląda także sytuacja w branży spirytusowej. Według badania TNS Polska w 2012 r. spożycie alkoholu na osobę w wieku 15 lat i więcej, stanowiło 1,68 l z czego 1,21 l przypadało na nierejestrowane spożycie napojów spirytusowych, co stanowiło ok. 33% rejestrowanej sprzedaży napojów spirytusowych w tym okresie. International Wine&Spirits Research, określił, że wielkość nierejestrowanego spożycia napojów spirytusowych wynosi ok. 20% legalnego rynku, czyli ok. 23 mln l. Przy tym założeniu straty budżetu państwa wynoszą powyżej 1,6 mld zł rocznie.